„Romantyczność. Zgliszcza” to bardzo osobisty, intymny monodram Ksawerego Szlenkiera. Scenariusz spektaklu ułożony został przez aktora z wierszy Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Powstańca Warszawskiego, poległego 4 sierpnia 1944 w czasie walk o Pałac Blanka przy Placu Teatralnym.
Tytuł przedstawienia można czytać przynajmniej na dwa sposoby. Pierwszy, od razu się narzucający, mówi o tym, że z romantyczności pozostały zgliszcza, że brutalność wojny zniszczyła wszystkie szlachetne porywy ludzkiego serca. Drugi, mniej oczywisty, przeciwstawia sobie romantyczność i zgliszcza. W tej interpretacji romantyczność jawi się jako siła zdolna przetrwać wojenne piekło. Mało tego – stanowi w nim nadzieję, ocalenie, szansę na zachowanie człowieczeństwa w czasie szalejącej wokół przemocy i barbarzyństwa.
Idea ta patronuje spektaklowi. Pokazać, że słowo poety może brzmieć, i brzmi!, donośniej od huku bomb, strzałów karabinowych, wrzasku ludobójczych komend. Że to ono właśnie ostatecznie zwyciężyło nienawiść przekazując nam prawdę o ludzkiej duszy. Jest ona zdolna do okrucieństwa, ale tym, co decyduje o jej istocie, nie jest wcale łatwość, z jaką poddaje się złu, lecz wierne trwanie przy dobru, pięknu, miłości. Wiersze Baczyńskiego są nie tylko wyśmienitą poezją, lecz także – i przede wszystkim – świadectwem niezłomnego trwania przy tym, co w człowieku najbardziej ludzkie.
Podczas przedstawienia wykonywane są, między innymi, takie utwory autora „Elegii o chłopcu polskim”, jak: „Ars Poetica”, „Pieśń o szczęściu”, „Erotyk”, „Pokolenie”, „Pragnienia”. Towarzyszy im muzyka grana na żywo, łącząca klasyczne brzmienie wiolonczeli z elektroniką, a także projekcje wideo oraz wizualizacje. Wszystkie te środki służą podkreśleniu piękna i mocy słowa, zawartych w nim znaczeń, namiętności, zwątpień, nadziei, myśli i wzruszeń.
Dziadek Ksawerego Szlenkiera, Karol, był szkolnym kolegą Krzysztofa Kamila Baczyńskiego z liceum im. Stefana Batorego. Chodzili do jednej klasy. On również był warszawskim powstańcem. Teraz jego wnuk, słowami Baczyńskiego, opowiada historię pokolenia, które w piekle wojny kochało, pragnęło żyć i wierzyć w człowieczeństwo człowieka.