Jedno z najważniejszych osiągnięć polskiej szkoły filmowej, będące poruszającym rozrachunkiem z mitologizowaniem wojennej przeszłości. Film wyróżnia się nietypową konstrukcją – składa się z dwóch luźno powiązanych tematycznie nowel. Pierwsza opowiada o warszawskim cwaniaku Dzidziusiu, który przypadkowo zostaje wciągnięty w Powstanie Warszawskie i zdobywa się na bohaterski, choć właściwie niepotrzebny czyn. Akcja drugiej rozgrywa się w niemieckim oflagu, ukazując życie polskich oficerów w obozie jenieckim podczas II wojny światowej. Bohaterem jest porucznik Zawistowski, który ukrywa się w przewodzie wentylacyjnym, by podtrzymać legendę swojej ucieczki. Mimo pomocy współwięźniów umiera z zimna i samotności, a jego ofiara staje się symbolem nadziei dla pozostałych żołnierzy.